1. Przygotowanie do instalacji
Aby zainstalować system, musisz przygotować tzw. Live USB.
Pobranie ISO: Wejdź na oficjalną stronę wybranej dystrybucji (np. ubuntu.com) i pobierz plik .iso. To obraz całego systemu skompresowany do jednego pliku.
Narzędzie Rufus: To darmowy program na Windowsa, który „wypala” plik ISO na pendrive tak, aby komputer mógł z niego wystartować (bootować).
Wybierz swój pendrive w Rufusie.
Wskaż pobrany plik ISO.
Kliknij „Start” (pamiętaj, że dane z pendrive’a zostaną usunięte!).
Instalacja z USB: Włóż pendrive do komputera, zrestartuj go i wejdź do Boot Menu (zwykle klawisz F12, F11 lub F2 przy starcie). Wybierz swój pendrive. Uruchomi się instalator, który poprowadzi Cię krok po kroku (wybór języka, układu klawiatury i partycji).
2. Zdalne zarządzanie: SSH i PuTTY
Gdy Twój Linux już działa, możesz nim sterować z innego komputera.
Czym jest PuTTY? To darmowy program (klient) dla Windowsa, który pozwala połączyć się z innym komputerem (np. serwerem z Linuxem) i wydawać mu polecenia tekstowe.
SSH (Secure Shell): To bezpieczny protokół komunikacyjny. Aby działał, na Linuxie musi być zainstalowany serwer (sudo apt install openssh-server).
Konfiguracja: W PuTTY wpisujesz adres IP swojego Linuxa i port (domyślnie 22). Po połączeniu zobaczysz terminal, w którym logujesz się na swoje konto.
3. Komenda „sudo” – Twój klucz do wszystkiego
sudo (skrót od Substitute User Do) to polecenie, które pozwala zwykłemu użytkownikowi wykonać zadania z uprawnieniami administratora (tzw. root).
Gdy wpiszesz apt install…, system odmówi dostępu.
Gdy wpiszesz sudo apt install…, system poprosi o Twoje hasło i wykona zadanie.
4. Podstawowe komendy Linux (Top 20)
Komenda Działanie
ls Lista plików w folderze
cd [folder] Wejdź do folderu
pwd Pokaż, gdzie obecnie jesteś (ścieżka)
mkdir [nazwa] Stwórz nowy folder
touch [nazwa] Stwórz pusty plik
rm [plik] Usuń plik
cp [źródło] [cel] Kopiuj plik
mv [źródło] [cel] Przenieś lub zmień nazwę
cat [plik] Wyświetl treść pliku w terminalu
nano [plik] Prosty edytor tekstu w konsoli
grep [tekst] Wyszukaj frazę w pliku
top Menedżer zadań (lista procesów)
df -h Pokaż wolne miejsce na dyskach
chmod Zmień uprawnienia pliku
chown Zmień właściciela pliku
sudo apt update Odśwież listę programów
sudo apt upgrade Zaktualizuj system
ip a Sprawdź swój adres IP
clear Wyczyść ekran terminala
exit Zamknij terminal/wyloguj
5. Porty i Dyski w Linux/Ubuntu
W Linuxie wszystko jest traktowane jako plik.
Dyski i partycje: Nie ma liter dysków (C:, D:). Dyski znajdują się w katalogu /dev/.
sda – pierwszy dysk fizyczny.
sda1, sda2 – partycje na tym dysku.
nvme0n1 – tak często oznaczane są nowoczesne dyski SSD NVMe.
Punkty montowania: Aby używać dysku, „montuje” się go do folderu, np. /media/dysk_d.
Porty: Urządzenia zewnętrzne (np. USB, szeregowe) to zazwyczaj ttyUSB0 lub ttyS0.
6. Linux vs Windows: 10 Różnic
Cena: Linux jest darmowy, Windows płatny.
Model: Linux to Open Source (kod jest jawny), Windows to Closed Source.
Struktura plików: Linux używa jednego drzewa /, Windows używa liter dysków C:.
Aktualizacje: W Linuxie decydujesz o wszystkim; system rzadko wymaga restartu po aktualizacji.
Bezpieczeństwo: Linux jest mniej podatny na wirusy projektowane pod Windowsa.
Wydajność: Linux działa szybciej na starszym sprzęcie.
Personalizacja: W Linuxie możesz zmienić dosłownie wszystko (nawet wygląd okien).
Terminal: W Linuxie terminal to potężne narzędzie; w Windowsie jest opcjonalny.
Prywatność: Linux nie śledzi użytkownika tak agresywnie jak Windows 10/11.
Gry: Windows wciąż dominuje, choć dzięki narzędziom takim jak Steam (Proton) Linux radzi sobie coraz lepiej.
7. Dlaczego wybiera się Linux?
Dla programistów: Najlepsze środowisko do kodowania, natywne wsparcie dla większości języków.
Dla prywatności: Masz pełną kontrolę nad tym, jakie dane wysyła Twój komputer.
Dla nauki: Linux uczy, jak naprawdę działa system operacyjny.
Zasoby: Idealny na stare laptopy, które „mulą” na Windowsie.
Czym jest Open Source?
To filozofia tworzenia oprogramowania, w której kod źródłowy jest dostępny dla każdego. Każdy może go pobrać, sprawdzić, czy nie ma w nim błędów lub „tylnych furtek”, i ulepszyć go. To praca społeczności, a nie jednej korporacji.
Brak odpowiedzi